Saturday, 25 January 2020

ဝူဟန်းဗိုင်းရပ်စ်ရန် ကာကွယ်ဖို့ နှာခေါင်းစည်းနဲ့ လက်ဆေးခြင်း ဘာက ပိုအရေးကြီးလဲ

 ဝူဟန်းဗိုင်းရပ်စ်ရန် ကာကွယ်ဖို့ နှာခေါင်းစည်းနဲ့ လက်ဆေးခြင်း ဘာက ပိုအရေးကြီးလဲ 

လူအများစုက နှာခေါင်းစည်းစည်းတာက မိမိကိုပိုပြီးကာကွယ်နိုင်တယ်လို့ထင်သလို
အဲလိုလုပ်ဖို့ အကြံပြုထားတာတွေ ဆိုရှယ်မီဒီယာမှာ အများကြီးပြန့်နေပါတယ်။

ဝူဟန်းကစတဲ့ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ၂၀၁၉ “2019-nCoV.” အသက်ရှူလမ်းကြောင်းကတဆင့်ကူးတဲ့ ဗိုင်းရပ်စ ပါ။ 
ဒီလိုပိုးတွေကူးစက်မခံရအောင်ကာကွယ်နည်းတွေကို ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့  WHO နဲ့ အမေရိကန်ဗဟိုရောဂါထိန်းချုပ်ရေးဌာန CDC  တို့ကထုတ်ပြန်ထားတာရှိပါတယ်။ 
အဲဒါတွေကိုမြန်မာပြန်ဆိုပေးထားပါတယ်။ 
 အဲဒီထဲမှာ မိမိကိုကူးစက်မခံရအောင်ကာကွယ်တဲ့နည်းတွေထဲမှာ နှာခေါင်းစည်းသုံးဖို့မပါတာကိုတွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ 
အဓိကက လက်ဆေးဖို့ပါ။ 
ကျန်းမာရေးဌာနေတွေဆိုတာ ပြည်သူလူထုကို ကူးစက်ရောဂါ ကာကွယ်ရေးပညာပေးတဲ့အခါ ရောဂါ မဖြစ်သေးသူတွေ ရောဂါရှိသူထံမှ ကူးစက်မခံရအောင် ပညာပေးရသလို  ရောဂါ ရှိနေသူ၊ ရှိနိုင်သူတွေက သူတို့ကိုယ်ထဲက ပိုးတွေ သူတပါးထံပြန့်မသွားအောင် လုပ်ဆောင်နေထိုင်ဖို့ကိုလည်းပညာပေးရပါတယ်။ 
ဒီနေရာမှာ နှာခေါင်းစည်းက မိမိထံက ပိုးတွေ အသက်ရှူထုတ်တဲ့အခါ၊ ချောင်းဆိုးနှာချေတဲ့အခ့ါ အနားမှာရှိသူတွေ ထံပြန့်မသွားအောင် ကာကွယ်ဖို့ နည်းလမ်းတခုအနေနဲ့ အကြံပေးတာပါ။ 

WHO၏ လူထုအတွက် ရောဂါပိုးနဲ့ အထိတွေ့နည်းအောင် ဆက်လက်မပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ရန်အကြံပေးချက်များ 
၁. လက်ကို အရက်ပျံ သို့မဟုတ် ဆပ်ပြာနဲ့ မကြာမကြာသန့်ရှင်းရေးလုပ်ပါ
၂. ချောင်းဆိုးနှာခြေလျင် နှာခေါင်းနဲ့ပါးစပ်ကို  တံတောင်ကွေး သို့မဟုတ် တစ်သျှုးစက္ကူနဲ့အုပ်ကာထားပါ။ ပြီးတာနဲ့ အဲဒီတစ်သျှူးကိုချက်ချင်းစနစ်တကျစွန့်ပြစ်ပြီး လက်ကိုသေချာဆေးပါ. (မိမိထံမှာ ပိုးရှိလျင် သူတပါးကို မကူးအောင်ကာကွယ်တာ) 
၃. ဖျားနာ ချောင်းဆိုးနေသူတွေနဲ့ ဝေးဝေးနေပါ ။ နည်းဆုံး တမီတာ ( သုံးပေကျော်)
၄. သင့်မှာ ကိုယ်ပူ၊ချောင်းဆိုး၊ အသက်ရှူခက်လျင် ကျန်းမာရေးဌာနကိုစောလျင်စွာသွားပြပါ။ မိမိလတ်တလောသွားခဲ့တဲ့ ခရီးတွေရှိလျင် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်း ကို ထုတ်ပြောပြပါ။ 
၅. လောလောဆယ် ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်ပြန့်ပွားတယ်ဆိုတဲ့ တိရိစ္ဆာန်ဈေးကို မဖြစ်မနေသွားရပါက အကာအကွယ်တွေမဝတ်ဘဲ သက်ရှိ တိရိစ္ဆာန်တွေနား မသွားပါနဲ့ ၊ တိရိစ္ဆာန်တွေထိထားတဲ့ မျက်နှာပြင်တွေကို မထိမိပါစေနဲ့၊ 
၆. သားငါးအစိမ်းသို့မဟုတ် မကျက် တကျက်တို့ကို စားခြင်းမှ ရှောင်ကျဉ်ပါ။ အသားစိမ်း နို့စိမ်း တိရိစ္ဆာန်အင်္ဂါ အစိမ်းများကို ကိုင်တယ်လျင် လိုအပ်သော အကာကွယ်များကို စနစ်တကျသုံးပါ။ အစားအစာများနဲ အသားငါးစိမ်းများ အကြားရောဂါပိုးမပြန့်ပွားအောင် သန့်ရှင်းရေးဂရုစိုက်ပါ အသားငါးစိမ်းနဲ့ အသင့်စားနိုင်သော အစာတွေကိုရောမထား မသိမ်းပါနဲ့ ။ 












CDC အမေရိကန် ရောဂါထိန်းချုပ်ရေးဌာနရဲ့ အကြံပြုချက် 

 ၁.  လက်တွေကို စက္ကန့် ၂၀ အနည်းဆုံး ရေနဲ့ဆပ်ပြာနဲ့ သေချာဆေးပါ။ ရေနဲ့ ဆပ်ပြာမရှိပါက အရက်ပျံ လက်သန့်ရှင်းအရည်နဲ့ သန့်ရှင်းရေးလုပ်ပါ။ 
၂. ဆေးကြောမထားသေးသောလက်နဲ့ မျက်နှာ၊ နှာခေါင်း တို့ကို မထိမကိုင်မိပါစေနဲ့ 
၃. နေမကောင်းသူတွေနဲ့ နီးနီးကပ်ကပ် မနေပါနဲ့ 
၄. နေမကောင်းလျင် လူအများကြားထဲ့ မသွားပါနဲ့ ။
၅. ချောင်းဆိုးနှာခြေလျင် နှာခေါင်းနဲ့ပါးစပ်ကို  တံတောင်ကွေး သို့မဟုတ် တစ်သျှုးစက္ကူနဲ့အုပ်ကာထားပါ။ ပြီးတာနဲ့ အဲဒီတစ်သျှူးကိုချက်ချင်းစနစ်တကျစွန်းပြစ်ပြီး လက်ကိုသေချာဆေးပါ
၆. မကြာခဏထိကိုင်မိတဲ့ မျက်နှာပြင်တွေကို သန်ံရှင်းပြီးပိုးသတ်ပါ။






ဒီအထင်ကရ အဖွဲ့၂ခုလုံးက ဝူဟန်းဗိုင်းရပ်နဲ့ တခြားအသက်ရှူလမ်းကကူးတဲ့ ဗိုင်းရပ်တွေကိုကူစက်မခံရအောင်ကာကွယ်ဖို့  လက်ဆေးရန်နဲ့ တကိုယ်ရည်သန့်ရှင်းရေးကိုသာ ပြောထားပါတယ်။ 
နှာခေါင်းစည်းတပ်ဖို့မပြောပါ။ 
ဒါပေမယ့်ကိုယ်ကနေမကောင်းလျင် သူတပါးဆီရောဂါပိုးမပြန့်အောင် ပါးစပ်နဲ့နှာခေါင်းကို အုပ်ကာဖို့နဲ့ပြီးတာနဲ့ လက်ဆေးဖိုသာပြောပါတယ်။ 
ဒါကြောင့်နှာခေါင်းစည်းတပ်ပြီး မိမိကိုယ်မိမိအကာအကွယ်ရပြီထင်နေသူများ 
လက်ကိုမကြာခဏ ဆေးခြင်းနဲ့တကိုယ်ရည်သန့်ရှင်းရေးကသာ မိမိကိုကာကွယ်ပေးမှာဖြစ်ပြီး နှာခေါင်းစည်းကတော့ စာရင်းထဲတောင် မပါပါ၊ သူတပါးဆီကိုပိုးမပြန့်အောင်သာကာကွယ်ပါတယ်။ 

မိမိကိုတကယ် ကာကွယ်ဖို့ဆို N95 mask   အတူ တခြားကာကွယ်ရေး ဝတ်စုံ PPE  အပြည့်စုံကို ဝတ်မှ အကာကွယ်ရပါတယ် ဆိုတာ အသိပေးပါရစေ

ဒေါက်တာအောင် 
25-01-2020



WHO’s standard recommendations for the general public to reduce exposure to and transmission of a range of illnesses are as follows, which include hand and respiratory hygiene, and safe food practices:
  • Frequently clean hands by using alcohol-based hand rub or soap and water;
  • When coughing and sneezing cover mouth and nose with flexed elbow or tissue – throw tissue away immediately and wash hands;
  • Avoid close contact with anyone who has fever and cough;
  • If you have fever, cough and difficulty breathing seek medical care early and share previous travel history with your health care provider;
  • When visiting live markets in areas currently experiencing cases of novel coronavirus, avoid direct unprotected contact with live animals and surfaces in contact with animals;
  • The consumption of raw or undercooked animal products should be avoided. Raw meat, milk or animal organs should be handled with care, to avoid cross-contamination with uncooked foods, as per good food safety practices.











CDC


  • Wash your hands often with soap and water for at least 20 seconds. If soap and water are not available, use an alcohol-based hand sanitizer.
  • Avoid touching your eyes, nose, and mouth with unwashed hands.
  • Avoid close contact with people who are sick.
  • Stay home when you are sick.
  • Cover your cough or sneeze with a tissue, then throw the tissue in the trash.
  • Clean and disinfect frequently touched objects and surfaces.
These are every day habits that can help prevent the spread of several viruses. CDC does have specific guidance for travelers.

ကိုးကား
https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/about/prevention-treatment.html
https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public



Sunday, 12 January 2020

အဝလွန်ခြင်းနဲ့ OA ခေါ်ဒူးနာရောဂါ။

အဝလွန်ခြင်းနဲ့ OA ခေါ်ဒူးနာရောဂါ။ 

ဒူးနာရောဂါ

ဒူးနာတယ်ဆိုတာ လူကြီးရောဂါလို့ အသိများခဲ့ပါတယ်။
သက်ကြီး ဒူးနာရေဂါတွေထဲမှာအဖြစ်အများဆုံးက OA ဆိုတဲ့  OsteoArthritis ပါ။
အခုနောက်ပိုင်းမှာတော့ လူလတ်ပိုင်းတွေသာမက လူငယ်တချို့မှာပါ OA ဆိုတဲ့  OsteoArthritis ကို အတွေ့များလာပါတယ်။
လူ့သက်တန်းတွေပိုရှည်လာကြတာနဲ့အမျှ ဒူးနာခါးနာရောဂါသည်တွေကနည်းတနေ့တခြားတိုးပွားလာနေပါတယ်။

OA ဆိုတဲ့  OsteoArthritis ကို  တော့ဒူးဂေါင်း၊ ခါးရိုးဆစ်၊ လည်ပင်းရိုးဆစ်၊တင်ပါးဆုံ၊ လက်ဆစ် စသည်တို့မှာအဖြစ်များပါတယ်။ တခြားအဆစ်တွေမှာလည်းဖြစ်ပေမယ့် သိပ်မများသလို ဆိုးလည်းမဆိုးလှပါ။
ဒီရောဂါက အဆစ်မှာရှိတဲ့ အရိုးနုတွေပျက်စီးပြီး အဆစ်အတွင်းမျက်နှာပြင်နဲ့ အမြှေးရောင်ယမ်းရုံမက ဆက်လျက်ရှိတဲ့အရိုးပါပျက်စီးပါတယ်။

ဘာကြောင့်ဖြစ်

OsteoArthritis ဖြစ်ရတဲ့အဓိကအကြောင့်ရင်းကတော့ အသက်အရွယ်ပါ။
ကမ္ဘာမှာ အသက် ၆၀ ကျော် အမျိုးသားအားလုံးရဲ့ ၉.၆ ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ အမျိုးသမီး ၁၈ ရာခိုင်နှန်းဟာ သိသာတဲ့ OsteoArthritis ရောဂါလက္ခဏာကို ခံစားနေရတယ်လို့ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးကဆိုပါတယ်။ အဲဒီသူတွေရဲ့၈၀ ရာနှုန်းက လှုပ်ရှားမှူတွေကို ပုံမှန်အတိုင်း မလုပ်နိုင်ကြတော့ပါ။ ၂၅ ရာနှုန်းကတော့ နေ့တဓူဝလုပ်တဲ့ ပုံမှန် အလုပ်တွေကိုတောင် ကောင်းကောင်းမလုပ်နိုင်ကြတော့ဘူးလို့ဆိုပါတယ်။

OsteoArthritis ဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းအရာတွေကတော့
( ၁) အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်း ( ၄၀ ကျော်လျင် စဖြစ်တာများ)
(၂) OsteoArthritis ရောဂါရှိသူရဲ့ မိသားစုဝင်
(၃) အဝလွန်ခြင်း
(၄) ယခင်ကအဆစ်ကိုထိခိုက်ဒါဏ်ဖြစ်ဖူးခြင်း / အဆစ်များကို အလွန်အကျွံ သုံခြင်း (ဥပမာ လယ်ယာလုပ်ငန်း)
(၅) အဆစ်များပုံပျက်နေခြင်း ဥပမာ ဒူးခွင်ခြင်း၊ ခြေထောက်အတိုအရှည် မညီခြင်း

ဒီ OsteoArthritis ဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းရင်းတွေထဲမှာ လူငယ်တွေနဲ့ ဆက်စပ်တာကတော့ အဝလွန်ခြင်းပါ။
အဝလွန်ခြင်းကြောင့် ဆီးချို၊ နှလုံး၊ သွေးတိုး စတဲ့ တသက်မပျောက်တော့မယ့်ရောဂါတွေကိုလည်းဖြစ်စေပါတယ်။ အဲဒီရောဂါတွေအကြောင်းသတ်သတ်ရေးပါမယ်။

အဝလွန်ခြင်း

ကျန်းမာတဲ့ လူတယောက်မှာ ရှိသင့်တဲ့ ကိုယ်အလေးချိန်ကို အရပ်အမောင်းနဲ့အချိုးချပြီး BMI ဆိုတဲံ့ Body Mass Index နဲ့ပြပါတယ်။
အာရှတိုက်သားတွေအတွက် ရှိသင့်တဲ့  BMI Body Mass Index  က 18.5 -22.9 လို့ဆိုပါတယ်။
မိမိအရပ်နဲ့ အလေးချိန်ကိုဒီအောက်ကလင့်မှာဖြည့်ပြီးတွက်ပါ။
https://aadi.joslin.org/en/am-i-at-risk/asian-bmi-calculator

BMI 23 နဲ့အထက်ဆိုလျင်တော့ အဝလွန်ပြီလို့ဆိုရမှာပါ။
အရပ် ၅ပေ ၆ လက္မရှိသူအတွက် အများဆုံး ၁၄၂ ပေါင်ပါ။

ကျနော်တို့ ကိုယ်အလေးချိန် ၂.၂ ပေါင်တိုးလာတိုင်း တလီတာရေသန့်ဗူးတဗူးကို ကိုယ်ပေါ်မှာအမြဲသယ်ဆောင်နေရတာနဲ့ထူညီပါတယ်။
အကယ်၍ အရပ် ၅ပေ ၆ လက္မရှိသူ ကိုယ်အလေးချိန် ၁၆၇ ပေါင်လေးသူတယောက် ဟာ ရှိသင့်တဲ့
 ၁၄၂  ပေါင်  ရှိသူထက် ၂၅ပေါင်ပိုလေတော့ တလီတာရေဗူး ၁၁ ဗူးစာပိုလေးပါတယ်။
အကယ်၍ လူတယောက် ရေ ၁၁ လီတာကိုနေ့စဉ် သွားလေရာမှာ သယ်ထားပါဆို လျင်  ဘယ်လောက်ပင်ပန်းမလဲ။ ဒါတောင် ပြင်ညီမှာ သိချင်မှ သိပါမယ်။

သုံးထပ်တိုက်လှေကားကိုတက်ကြည့်လိုက်လျင်တော့ ကောင်းကောင်းသိနိုင်ပါတယ်။
အဲဒီဒါဏ်ကို နေ့တဓူဝ ပိုပြီး ပိုခံစားရတာကတော့ ဒူးနှစ်ဘက်ပါ။

အဝလွန်သူများရဲ့ဒူးဂေါင်း

အထိုင်အထ အတက်အဆင်းတွေမှာ ဝတဲ့သူတွေရဲ့ ဒူးတွေက အလေးချိန်ဒါဏ်ကြောင့် အရိုးနုတွေကိုကြိတ်မိဖိမိတာများလို့ အရိုးနုတွေ ပိုပြီး စောစောပျက်ပါတယ်။
ကိုယ်အလေးချိန် ၁၀ ပေါင် တိုးလာတာဟာ လမ်းလျှောက်တဲ့အခါ ဒူးဂေါင်းတဘက်ကို အလေးချိန်ဖိအား ပေါင် ၃၀ ကနေ ၆၀ အထိပိုဖိတာနဲ့တူညီပါတယ်လို့ဆိုပါတယ်။ 

အဝလွန်သူအမျိုးသမီးတွေမှာ မတသူတွေထက် ဒူးနာရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ လေးဆ ပိုများပြီး အဝလွန် အမျိုးသားတွေမှာတော့ ၅ ဆပိုများပါသတဲ့။ 

ကိုယ်အလေးချိန် ပေါင် ၂၀လောက်ပိုများလျင်တော့ ခြေတလှမ်းလှမ်းတိုင်း ဒူးတွေမျာ ဝန်ပိတဲ့ ဒါဏ်က ပေါင် ၆၀ ကနေ ၁၂၀ လောက် ပိုလာမှာပါ။ ဒီတော့ အဆစ်ထဲက အရိုးနုတွေပျက်တာ ပိုမြန်ပါတယ်။
ဒါတင်မကပါ။
အဝလွန်သူတွေဟာ လမ်းလျှောက်တဲ့ အခါ ကွတတလျောက်တာကြောင့် အဆစ်မျက်နှာပြင်ပေါ်သက်ရောက်တဲ့ ဖိအားမညီမမျှဖြစ်ပြီး  အရိုးနုတွေပိုပျက်ပါသေးတယ်တဲ့။
ဒီ့အပြင် အဝလွန်လို့ အဆီတွေများလာသလို့ ကိုလက်စထရော အဆီတွေလည်း များပြီး သူတို့ကြောင့် ထွက်လာတဲ့ ဓါတ်တွေနဲ့ အဆီတွေကလည်း အရိုးနုနဲ့ သူနဲ့ကပ်နေတဲ့ အရိုးတွေကိုပျက်စေပြန်ပါတယ်။


OsteoArthritis  ရောဂါရသူတွေခံစားရတဲ့ လက္ခဏာပြင်းထန်ပုံခြင်းကတော့ တယောက်နဲ့တယောက်မတူကြပါ။
တချိူ့ကအထိုင်အထ လှုပ်ရှားရခက်ပြီး
တချို့မှာတော့ မကြာခဏနာကျင်ပါတယ်
တချို့မှာတော့ ညတိုင်းလိုလိုနာလို့ ဆေးသောက်အိပ်ရပြီး
ကြာလာလျင်တော့ အဆစ်ပုံပျက် ကာ ဒူးခွင် ခြေထောက်တိုသလို ဖြစ်လာပါတယ်။
ကြာကြာထိုင်ပြီး ထလိုက်လျင် ချက်ချင်းလမ်းလျှောက်မရတာ ကနေ သွားနေရင် ခြေမခိုင်ပဲ ခွေလဲလို့ ကျိုးတာတွေလည်းဖြစ်ပါတယ်။

ကုသနည်း

(၁) ကုသနည်းတွေမှာ အဓိကကတော့ လေ့ကျင့်ခန်းပါ
စနစ်တကျ လေ့ကျင့်ထားတဲ့  Physiotherapist  တွေက ရောဂါအခြေအနေကိုလိုက်လို့ သင့်လျော်တဲ့ လေ့ကျင့်ခန်းတွေကို သင်ပေးပါတယ်။
(၂) မကြာခဏနာကျင်ကိုင်ခဲလျင်တော့ အနာသက်သာအောင် ဆေးသောက် ဆေးလူးရပါတယ်။

ပါရာဆီတမောက အဆစ်ရောင်တာကို မကျစေပေမယ့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး အနည်းဆုံး အကိုက်ခဲပျောက်ဆေးပါ။
ပါရာဆီတမောနဲ့ မသက်သာလျင်တော့ NSAID   ဆိုတဲ့ ဆေးတွေသောက်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီဆေးတွေက ရေရှည်မှာ အစာအိမ်နဲ့ ကျောက်ကပ်ကိုထိခိုက်ပါတယ်။
(၃) မရလျင်တော့ အဆစ်ထဲကို ဆေးထိုးကုတာရှိသလို
(၄) နောက်ဆုံးအနေနဲ့ အဆစ်အတုအစားထိုးတာပါ။

 TKR  ဆိုတဲ့ ခွဲစိပ်မှုက ဒူးတဘက်ကို သိန်း ၁၀၀ ကနေ ၂၀၀ ကျောက်ထိကုန်ကျနိုင်ပါတယ်။
အဝလွန်တဲ့သူတွေ ကိုယ်အလေးချိန်  ၁၁ ပေါင် လျှေ့ာချတိုင်း ဒီရောဂါဖြစ်နိုင်တဲ့ ဘေးကိုလည်း ထက်ဝက်ထိ လျှော့ချနိုင်တယ်ဆိုပါတယ်။

ဒါကြောင့် မိမိကိုယ်အလေးချိန် ကို ပုံမှန် အချိုးထဲမှာ ရှိအောင် ထိန်းထားခြင်းဟာ အသက်ကြီးလေ ဒုက္ခပေးလေဖြစ်တဲ့ ဒီဒူးနာရောဂါကို မဖြစ်အောင် ထိရောက်တဲ့ ကာကွယ်နည်းတခုဖြစ်ပြီး
ရောဂါရပြီးသူတွေမှာလည်းကိုယ်အလေးချိန် ကိုလျှော့ချခြင်းက ရောဂါကိုသက်သာစေတဲ့ ကုထုံးတခု ဖြစ်ကြောင်းပါ။

BMI Body Mass Index  က 18.5 -22.9 မှာထိန်းထားပါ


Dr Aung
12-01-2020


Wednesday, 25 December 2019

ကလေးငယ်များနဲ့ ဘက်ထရီသေးသေးကလေးများ အန္တရာယ်။

ကလေးငယ်များနဲ့ ဘက်ထရီသေးသေးကလေးများ အန္တရာယ်။ 

လွန်ခဲ့တဲ့ ၅ နှစ်လောက်က တာဝန်ကျခဲ့တဲ့ ဆေးခန်းမှာ ကြုံခဲ့တာပါ။


 ၂နှစ်အရွယ်ကလေးတယောက် နှာခေါင်းနာတယ် ဆိုပြီးရောက်လာပါတယ်။
ကံကောင်းစွာပဲ ကလေးကို ခေါ်လာတဲ့ အဖေက ကလေး ဘက်ထရီ သေးသေးကလေးကို ထည့်တယ် ထင်တယ် လို့ ပြောပါတယ်။
တကယ်တော့ အဲဒီကလေးကို ပြီးခဲ့တဲ့ ၂ ရက်က နှာခေါင်းနာတယ် နှာရည်ကျတယ်ဆိုပြီး အရေးပေါ်ဌာနကိုသွားပြပြီးပါပြီ။  ဆရာဝန်က စစ်ဆေးတေ့ာ ဘက်ထရီ အကြောင်းလည်း မပြောလို့  နှာစေးပျောက်ဆေးပဲပေးလိုက်ပါတယ်။ တခါတလေ လူနာကို ဆေးရုံခေါ်လာသူက ကလေးဘာဖြစ်တယ်လို့ သေချာမသိ၊ အားတဲ့ သူကခေါ်လာပြတာမျိုးကလည်းရှိတတ်တာကိုး။
 နှာခေါင်းကို ဖြဲကြည့်တော့နှာရည်တွေနဲ့ ဘာမှ မတွေ့လို့ဓါတ်မှန်ရိုက်လိုက်တော့မှ လားလား ဘက်ထရီကလေးက နှာခေါင်ထဲမှာ အခန့်သား ။
ဒီပုံတွေေကတော့ နမူနာပြဖို့အင်တာနက်ကယူထားတာပါ။ https://www.researchgate.net/figure/An-extracted-button-battery-from-the-nose-8-mm_fig5_255738051
ဒါနဲ့ နားနှခေါင်းလည်ချောင်းအထူးကုဆီကိုလွှဲရပါတယ်။ သူတို့စစ်ဆေးတော့ ဘက်ထရီ ကလေးက အတွင်းထဲ ခပ်နက်နက်မှာအရောင် ပြောင်းပြီး နှာခေါင်းထဲမှာ အနာတောင် ဖြစ်နေပါပြီ။
သူတို့လည်း အတတ်နိုင်ဆုံးမြန်မြန်ရအောင်ထုတ်ကြပါတယ်။
ပြသနာက ဘက်ထရီထဲက အက်ဆစ် ထွက်ပြီး စားနေလို့ က်ထရီ ကိုထုတ်လို့ပြီးတာတောင် အက်ဆစ်လောင်စားတဲ့ နှာခေါင်းအတွင်းကအနာကို ကုဖို့ကလိုပါသေးတယ်။


ဖြစ်ဖြစ်ချင်းသိလို့ ထုတ်လိုက်နိုင်ရင် အက်ဆစ် စိမ့်မထွက် သေးတော့ အနာ ဖြစ်မှာ မဟုတ်ပါ။
အက်ဆစ်စားတဲ့ အနာက နှာခေါင်းနှစ်ပေါက် အကြားက အရိုးနုကိုပါစားလို့  အပေါက်ဖြစ်သွားတော့ အနာကျက်ပြီးနောက် အပေါက် ပြန်ဖာရပါသေးတယ်။
ကလေးလည်းဆေးရုံမှာ အတော်ကြာသွားပါတယ်။
ကံကောင်းတာက ဘက်ထရီကလေး လေပြွန်ထဲ အထိကျမသွားသလို ကလေးက မျိုမချလိုက်တာပါ။
အစာအိမ်ထဲရောက်သွားပြီး ချောင်တနေရာရာမှာကပ်နေလျင် အစာအိမ် အက်ဆစ်တွေကြောင့် ဘက်ထရီ အထဲက အက်ဆစ် ထွက်လာပြီး ဘက်ထရီ ကပ်နေတဲ့ နေရာမှာနာရီပိုင်းအတွင်း နံရံပေါက်သွားနိုင်ပါတယ်။
နည်းနည်းကြီးတဲ့ CR2032   လိုဘက်ထရီမျိုးဆို  လည်ချောင်ထဲကပ်နေတတ်လို့ လည်းချောင်းနံရံပေါက်နိုင်ပါတယ်။
ကလေးတွေ ပါးစပ် နှာခေါင်းတွေထဲ ထည့်နိုင်သော ဘက်ထရီ တချို့ 

လေပြွန်ထဲမှာလည်း ဒီလို ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။
 ဒီ button cells ခေါ်တဲ့ ဘက်ထရီကလေးတွေကို ဒီဖက်ခေတ်မှာ အသုံးများလာပါတယ်။
နာရီကလေးတွေသာမက အသံထွက်တဲ့ မီးလင်းတဲ့ ကစားစရာတွေမှာပါသလို အသံထွက်တဲ့ မီးလင်းတဲ့မွေးနေ့ကဒ်၊ ခရစ် စမတ်ကဒ်တွေမှာပါလာပါတယ်။
အရုပ်တွေထဲ ဘက်ထရီတွေ အလွယ် တကူထွက်မကျပေမယ့် အစားထိုးဖို့ဝယ်ထားတဲ့ ဘက်ထရီ၊ အသစ်လဲပြီး ကျန်နေတဲ့ အဟောင်း၊ စတာတွေကို သေချာ မသိမ်းလို့၊ လွှင့်မပစ်လို့ ကလေးငယ်တွေ တွေ့သွားလျင် ပြသနာ အတော် ကြီးပါတယ်။
ဒီလိုဘက်ထရီတွေက ကလေးတွေကိုလက်ဆောင်အဖြစ်ပေးတတ်ကြတဲ့ သီချင်းဆိုတဲ့ မီးလင်းတဲ့စာအုပ်၊အသံထွက်ပြီး စာသင်ပေးတဲ့စာအုပ်တွေမှာလည်းပါတတ်ပါတယ်။
 မွေးနေ့ကဒ်၊ ခရစ် စမတ်ကဒ်တွေထဲက ဘက်ထရီတွေကိုတော့ ကဒ်ကို စုတ်ဖြဲလိုက်လျင် ထွက်လာနိုင်လို့ ပို အန္တရာယ်ရှိပါတယ်။
အရောင် လက်လက်နဲ့ ဘက်ထရီကလေးတွေကို ကလေးငယ်တွေက ချိုချဉ် အမှတ်နဲ့ မျိုချတတ်ပါတယ်။
ဘက်ထရီက အစာပြွန်တနေရာရာမှာ တစ်လျင် ပါးစပ်ထဲကတံတွေးကြောင့်  ဘက်ထရီ အဆက်ပွင့်ပြီး အထဲကအက်ဆစ်ထွက်ကာ အစာပြွန်နံရံကိုစားပါတယ်။
 လက်ဆောင်တွေပေးနဲ့ခရစ်စမတ် မှာ ကလေးတွေကို အဲလိုဘက်ထရီပါတဲ့လက်ဆောင်တွေ ကဒ်တွေပေးလျင် သတိထားကြဖို့ ဘီဘီစီကလာတဲ့ သတင်းထဲက နမူနာ ဗွီဒီယိုကလေးကို ပြန်ရှဲပြထားပါတယ်။
အသားပြားကို အူနံရံအနေနဲ့ထားပြီး စမ်းပြတာပါ။


ဘက်ထရီ ပေါ်ကို တံတွေးဆွတ်ပေးတဲ့ အခါ တွံတွေးက ဘက်ထရီ နံရံကိုစားလို့အထဲက အက်ဆစ်ထွက်လာကာ အသားပြားကို နှစ်နာရီ အတွင်း အပေါက်လုံးဝ ဖြစ်သွားစေပါတယ်။
ဆိုလိုတာက ဒီလို ဘက်ထရီမျိုးကို မျိုချမိရင် နှစ်နာရီအတွင်း အူ / အစာအိမ် နံရံပေါက်ပြီး အနားက အင်္ဂါတွေကိုပါလောင်စားလို့ အသက်ပါထိခိုက်နိုင်တယ်လို့ပြတာပါ။

အောက်ကဗွီဒီယိုကလည်း ဘက်ထရီကလေးတွေကလေးငယ်တွေအတွက် အန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်ပုံကိုပြထားတာပါ။

အဲဒါကြောင့် တွေ့ကရာ ပါးစပ်ထဲ ထည့်တတ်တဲ့ လေးဘက် တွား အရွယ်ကနေ သုံးလေးနှစ် အရွယ် အထိကလေးတွေ အိမ်မှာရှိလျင် ဒီလို ဘက်ထရီ မျိုးကို သေချာ သိမ်းဖို့၊ သေချာ ထုတ်ပြီး လွှင့်ပစ်ဖို့အရေးကြီးပါတယ်။ သူတို့ပါတဲ့ ပစ္စည်းတွေကို လူကြီး မရှိလျင် ပေးမထားပါနဲ့ ။

ကလေး ငယ် ငယ်တွေနဲ့ ပစ္စည်းသေးသေးကလေးများ

အသက် ကိုးလလောက်ကနေ ၅ နှစ် အရွယ် အထိ ကလေးတွေက ပစ္စည်းသေးသေးကလေးတွေကို ပါးစပ်ထဲ၊ နှာခေါင်းထဲ ထည့်တတ်တဲ့ သဘာဝ ရှိတာကြောင့် သူတို့ကလေး တွေ လက်လှမ်းမှီတဲ့ နေရာတွေ ( သူတို့ တက်လို့ရတဲ့ ဘီဒို ၊ စားပွဲတွေပါ) မှာ  ပါးစပ်ပေါက်ထဲ ဝင်လို့ဆံ့တဲ့ အရာတွေမထားသင့်ပါ။
ခဲဖျက်၊ ပုတီးစေ့ ကစားစရာ အရုပ်သေးသေး၊ ဘက်ထရီ အသေးကလေး တွေကနေ စက္ကူစ, ပလတ်စတစ်စ အလယ် အကြွေစေ့တွေ၊ ဆေးလုံးကလေးတွေအဆုံးအထိ အကုန်ထည့်ကြပါတယ်။ 
ဘက်ထရီကတော့ အထက်မှာ ဆိုထားသလို ဖြစ်နိုင်လို့ အန္တရာယ်ပိုများပါတယ်။
ဆေးလုံးတွေ စားမိလျင်လည်း ဆေးတလုံးထဲမှာတောင် သူတို့ အရွယ် နဲ့ စာလျင် အလွန်များတဲ့ ဆေးပမာဏ ဝင်သွားလို့ ဒုက္ခရောက်နိုင်ပါတယ်။
သူတို့မှီနိုင်တဲ့ ဘီဒို၊ အံဆွဲ  ဗူး၊ ခွက်တွေကိုလည်းသူတို့ဖွင့်မရအောင်  Child lock  လိုမျိုးနဲ့ပိတ်ပါ။

ပါးစပ်ထဲ ထည့်မိလျင်

လည်းချာင်းထဲ တစ်နေနိုင်ပါတယ် ၊ အသက်ရှူခက်တာ ၊ လည်ချောင်းနာတာ၊ အသက်ရှူလျင် အသံမြည်တာ၊ အစာမစားနိုင်တာတွေဖြစ်နိုင်ပါတယ်.
အခန့် မသင့်လို့လေပြွန်ထဲ ကို ရောက်သွားလျှင် လေပြွန် ပိတ် ပြီး အသက်ဆုံးတာ ဖြစ်နိုင်သလို လေပြွန် သေးတနေရာရာမှာ ပိတ်ပြီး အဆုတ် တစိတ် တဒေသ လေမဝင်နိုင်ပဲ ရောဂါရပါတယ်။
အစာလမ်းကြောင်းထဲရောက်သွားလျင်တော့  လည်ချောင်းတနေရာရာမှာ တစ်နေနိုင်သလို အစာအိမ်ကနေအများစုက တော့ အူထဲ အထဲရောက်သွားပြီး ဝမ်းနဲ့ အတူပြန်ထွက်လာပါတယ်။
တချို့ကတော့   အဆိပ်သင့်တာ အူပေါက်တာ ဖြစ်တတ်လို့ အရေးပေါ် ထုတ်ဖို့ လိုနိုင်ပါတယ်။

နှာခေါင်းထဲ 

နှာခေါင်းထဲမှာ တခုခုရှိနေလျင်
နှာခေါင်းနာတာ၊ နှာရည် ကျတော ၊ သွေးထွက်တာ ၊ အသက်ရှူလျင် အသံမြည်တာ၊ အသက်ရှူထုတ်လျင် အပုပ်နံထွက်တာ တို့ဖြစ်နိုင်ပါတယ်.
မိမိဘာသာထုတ်ဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့ အထဲပိုဝင်သွားပြီး လေပြွန် ပိတ်သွားနိုင်ပါတယ်။
ကလေးကို ချော့ပြီး ဆေးရုံကိုသာခေါ်သွားပါ။
လမ်းကြမ်းလျင် ကားဆောင့်ပြီး အထဲကို ပြုတ်ကျမသွားစေရန် ကလေးကို လှဲနေစေပြီး ဦးခေါင်းဘက်ကို နှိမ့်ထားတာကောင်းပါတယ်။

ဘာလုပ်ရမလဲ 

ဘာပဲ ဖြစ်ဖြစ်  စိတ်အေးအေးထားပါ။
အဲလို့ပစ္စည်းကလေးတွေကို မြိုချမိတယ် နှာခေါင်းထဲ ထည့်တယ်လို့သံသယရှိလျင် ဘာပစ္စည်းဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သိနိုင်လျင်ပိုကောင်းပါတယ်။
ဘာပစ္စည်းဝင် သွားသလဲ ဆိုတာသိအောင်လုပ်ပါ ၊ အဲဒီအတွက်တော့ အချိန်မဖြုန်းပါနဲ့ ။ ဆးလုံးလို့ သံသယရှိလျင် ဗူးခွဲကိုပါဆေးရုံကိုယူသွားနိုင်လျင် ပိုကောင်းပါတယ်။
ပါးစပ်ထဲမှာ မျက်စေ့နဲ့ မြင်ရလို့  လက်နဲ့ မှီလျင်တော့ နှိုက်ထုတ်ပါ။
ကလေး ကို လန့်အောင် မလုပ်ပါနဲ့၊ လန့်ပြီး ငိုရှိုက်မှ လေပြွန်ထဲအထိကျသွားနိုင်ပါတယ်။
အလွယ်တကူ မြင်ရပေမယ့် ထုတ်လို့ရဖို့ မသေချာလျင် ထုတ်ဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။
ကလေးက ဘာမှ မဖြစ်လျင် မိမိဘာသာ နှိုက်ထုတ်တာထက် ဆေးရုံကိုသွားတာ ပိုကောင်းပါတယ်။
အနီးဆုံးဆေးရုံ ဆေးခန်းကိုသွားပါ။
အပြင်ဆေးခန်း အသေးတွေမှာ ပစ္စည်း တန်ဆာပလာ မစုံလျင် ဘာမှ လုပ်မပေးနိုင်လို့ ဆေးရုံနဲ့ နီးလျင် ဆေးရုံကိုသာသွားပါ။
လမ်းကြမ်းလျင် ကားဆောင့်ပြီး အထဲကို ပြုတ်ကျမသွားစေရန် ကလေးကို လှဲနေစေပြီး ဦးခေါင်းဘက်ကို နှိမ့်ထားတာကောင်းပါတယ်။
ဆေးလုံး၊ ဘက်ထရီ စတာတွေဆိုလျင် ဆေးရုံကို အမြန်သွားပါ။


Dr Aung
25/12/19

Wednesday, 13 November 2019

ကိုယ့်မှာ ဆီးချိရောဂါဖြစ်နိုင်တဲ့ အခွင့်လမ်း ဘယ်လောက်ရှိတယ်ဆိုတာကိုတွက်ကြည့်မယ်

ကိုယ့်မှာ ဆီးချိရောဂါဖြစ်နိုင်တဲ့ အခွင့်လမ်း ဘယ်လောက်ရှိတယ်ဆိုတာကိုတွက်ကြည့်မယ်

ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုနည်းပြီး ကျန်းမာရေးနဲ့ မညီညွတ်တဲ့ နေထိုင်စားသောက်မှုတွေကြားမှာ ကျင်လည်ကြတဲ့ ဒီနေ့ခေတ်မှာ ဆီးချိုရောဂါဆိုတာ  လူတိုင်းအတွက် မစိမ်းတော့တဲ့ရောဂါတခုပါ။ 
နိုဝင်ဘာ ၁၄ရက်မှာ ကျရောက်မယ့် ကမ္ယာ့ဆီးချိုရောဂါနေ့ လှုပ်ရှားမှူဝဘ်ဆိုဒ်ကို  အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဆီးချိုရောဂါအဖွဲ့ချုပ် International Diabetes Fedreation  ကတင်ထားပါတယ်။

မြန်မာလိုဖတ်လို့ရမလား

ဝဘ်ဆိုဒ်ကိုမြန်မာလို ဖတ်ချင်လျင်တော့  Google Chrome web Browser မှာဖွင့်ပြီး မြန်မာဘာသာကိုအလိုလျှောက်ပြန်ခိုင်းလို့ရပါတယ်။

ယူနီကုဒ်နဲ့မှ ဖတ်လို့ရမှာဖြစ်ပါတယ်။
Google Chrome web Browser မှာ မြန်မာ လို့ဘာသာပြန်လို့ရအောင်လုပ်နည်းကိုဒီ ဗွီဒီယိုမှာ ကြည့်ပါ။
Android phone နဲ့ tablet တွေ အတွက်
https://youtu.be/yRqXL3Rhjlg

iPhone iPad တွေ အတွက်
https://youtu.be/qbDsSwxPg28


အဲဒီ ကမ္ယာ့ဆီးချိုရောဂါနေ့ လှုပ်ရှားမှူဝဘ်ဆိုဒ်ထဲမှာ ပြောထားတာက
(၁) အချိန် ၈ စက္ကန့်တိုင်း လူတယောက် ဆီးချိုကြောင့်သေဆုံးနေတယ်။
(၂) ဆီးချိုကြောင့် မျက်စိကွယ်ခြင်း၊ ခြေလက်ပုပ်၍ဖြတ်တောက်ပြစ်ရခြင်း၊ နှလုံး၊ ကျောက်ကပ်တို့ကိုထိခိုက်ခြင်း စတဲ့ နာတာရှည်ရောဂါတွေဝင်ကာ အသက်တိုစေပါတယ်၊
(၃) အဖြစ်များတဲ့ ဆီးချိုရောဂါ (အမျိုးစား ၂ ) ရဲ့  ၅၀ ရာနှုန်းကို မဖြစ်အောင် သို့မဟုတ် ဖြစ်တာနောက်ကျအောင်  ကာကွယ်လို့ရပါတယ် လို့ဆိုပါတယ်။

အဲဒီဝဘ်ဆိုဒ် https://worlddiabetesday.org ထဲမှာ လူတိုင်းလူတိုင်း ဆီးချိုရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ ဘယ်လောက်ရှိနေတယ်ဆိုတာကိုတွက်လို့ရပါတယ်။

 ကိုယ့်အတွက် ဆီးချိုရောဂါ အမျိုးစား ၂ ဖြစ်နိုင်ခြေကိုတွက်ဖို့  တိုက်ရိုက်လင့်  https://www.idf.org/type-2-diabetes-risk-assessment/ မှာ၊ အောက်ပါအချက်အလက် တွေကိုဖြည့်ပေးရပါမယ်။
၁. အသက်
၂. BMI (အရပ်နဲ့ ကိုယ်အလေးချိန်ကို ဖြည့် လျင် စင်တီမီတာ နဲ့ ကီလိုဂရမ်းကို အင်္ဂလိပ် ဂဏန်းနဲ့ ဖြည့်ပေးဖို့လိုပါတယ်။ မြန်မာဂဏန်းနဲ့ ဖြည့်လျင် တွက်ထားတဲ့ BMI ကိုဖတ်မရပါ။ ဒါပေမယ့် ဘယ်အုပ်စုထဲမှာ ပါတယ်။ ဘယ်ထဲမှာဖြည့်ပါလို့တော့ ပြပါသေးတယ်။ )
၃. ခါးလုံးပတ် ( waist cricumference) 
၄. ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု
၅. အသီးအရွက်စားသုံးမှု
၆. သွေးတိုးရောဂါ အခြေအနေ
၇. သွေးထဲမှာ သကြားဓါတ်များဖူးသလား
၈. ဆီးချိုမျိုးရိုး

ဘယ်လိုတွက်ကြမလဲ 

တိုက်ရိုက်လင့် https://www.idf.org/type-2-diabetes-risk-assessment/ မှာ၊  " ယခုစတင်ပါ"  "Start Now "  ကိုနှိပ်ပါ။ 




၁။ အသက်
ပြီးလျင် ပထမဆုံးဖြည့်ရမှာက မိမိရဲ့ အသက် ဘယ်အုပ်စုထဲမှာပါလဲဆိုတာပါ။ အသက် ကြီးလေ ဆီးချိုရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေကပိုများလေလေပါ။  ပြီးလျင် အောက်က " Next"  ကိုနှိပ်ပါ။



၂။  BMI ( Body mass Index)
လူတွေ အဝလွန်တယ် မလွန်ဘူးဆိုတာကို ကိုယ်အလေးချိန်တခုတည်းနဲ့ပြောလို့မရပါဘူး။ အရပ်အမောင်းနဲ့ ကိုယ်အလေးချိန်ကိုအချိုးချထားတဲ့ BMI နဲ့ပြောပါတယ်။ အနောက်နိုင်ငံသားတွေအတွက် BMI 25 ကျော်လျင် အဝလွန်တယ် လို့ဆိုပေမယ့် အရိုးသေးတဲ့အာရှတိုက်သားတွေကတော့ BMI  ၂၃ ထက်မကျော်သင့်ပါဘူး။ တွက်နည်းကတော့ 
ကိုယ်အလေးချိန် (ကီလိုဂရမ်) ကို အရပ် (မီတာ) ရဲ့ နှစ်ထပ်ကိန်းနဲ့ အချိုးချပါတယ်။ 
 ရလာတဲ့ ရလာဒ် ယူနစ်က  kg/ m2  ပါ။ 
အဲဒါကိုတွက်ဖို့ နောက်အဆင့်မှာ ကိုယ့်ရဲ့ အရပ် ( စင်တီမီတာ) နဲ့ ကိုယ်အလေးချိန် ( ကီလိုဂရမ်) ကိုဖြည့်ပေးပါ။ 
မြန်မာပြန်ထားတဲ့ ဘရောင်ဇာမှာကိန်းဂဏန်းတွေကို မြန်မာလိုဖြည့်လျင် ထွက်လာတဲ့ BMI  ကိုဖတ်လို့မရပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ကိုယ့် BMI  ကိ ဘယ်အုပ်စုထဲမှာဝင်တယ်၊ ဘယ်မှာဖြည့်ပါလို့တော့ပြပါတယ်၊ 
ဂဏန်းကို English လိုဖြည့်လျင်တော့ကိုယ့် BMI  ကိုပါဖတ်လို့ရပါတယ်။ ပြီးလျင် Next  ကိုနှိပ်ပေးပါ။  မြန်မာပြန်ထားတဲ့ ဘရောင်ဇာမှာ  " Next"  ကအလုပ်မလုပ်လျင် သူ့အောက်က အတုံးကလေးကိုနှိပ်ပေးပါ။  


၃။ ခါးပတ်လည်လုံးပတ် 
ဝမ်းဗိုက်ထဲက အဆီတွေက ဆီးချိုဖြစ်စေတဲ့ တရားခံတွေထဲမှာ တခုပါတာဖြစ်လို့ အဲဒီအဆီတွေဘယ်လောက်များတယ်ဆိုတာကိုခန့်မှန်းဖို့ ခါးပတ်လည်လုံးပတ် ကိုတိုင်ပါတယ်။ အမျိုးသား ဆို ၉၄ စင်တီမီတာ ( အာရှတိုက်သားတွေအတွက် ၈၈ ) အမျိုးသမီးတွေအတွက် ၈၀ စင်တီမီတာထက်မကျော်သင့်ဘူးလို့ဆိုပါတယ်။ 
တိုင်းပုံတိုင်းနည်းကတော့ ကိုယ့်နံရိုးဘေးဖက် အောက်ဆုံးအနားနဲ့ အောက်က တင်ပါးရိုးအပြားရဲ့ အပေါ်အနား၂ ခုအကြားအလယ်အမှတ် ကိုယူပြီး ဘယ်နဲ့ ညာ ၂ ဘက်ကိုပတ်ခြာလည်တိုင်းယူပါ။ 
ရတဲ့ အဖြေ ဘယ်အုပ်စုထဲဝင်တယ်ဆိုတာကိုဖြည့်ပြီး Next  ကိုနှိပ်ပေးပါ။


(၄) ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု 
ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု နည်းလျင် ဆီးချိုရောဂါဖြစ်ဖို့ အခွင့်လမ်းပိုများလို့ လူတယောက်က တနေ့အနည်းဆုံးနာရီဝက် လှုပ်ရှားမှု ရှိသင့်တယ်လို့ သတ်မှတ်ထားပါတယ်။ အဲလိုလှုပ်ရှားမှု ရှိ မရှိ ကိုကြည့်ပြီး ဆီးချိုရောဂါဖြစ်ဖို့ အခွင့်လမ်းကိုတွက်ထဲ့ထဲမှာထည့်ပါတယ်။ 
နေ့စဉ် အလုပ်ထဲမှာ သို့မဟုတ် အလုပ်ချိန်ပြင်ပမှာ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု  တနေ့လျင် နာရီဝက် နဲ့ အထက်ရှိ၊မရှိဖြေပြီး  Next   ကိုနှိပ်ပါ။

(၅) ဟင်းသီးဟင်းရွက် အသီးအနှံစားသုံးမှု 
ကျန်းမာစေတဲ့ အာဟာရ၊ ရေနဲ့ အမျှင် စတာတွေများတဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နဲ့ အသီးအနှံတွေကို စားသုံးမှုနည်းသူတွေမှာ ဆီးချိုဖြစ်နိုင်ခြေပိုများလို့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်နဲ့ အသီးအနှံတွေကို နေ့တိုင်းစားမစားဖြေပြီး Next  ကိုနှိပ်ပေးပါ။


(၆) သွေးတိုး
ပုံမှန်ဆေးသောက်ဖို့လိုအပ်တဲ့ သွေးတိုးရောဂါအဆင့်ရှိသူတွေမှာ ဆီးချိုဖြစ်ဖို့နဲ့ တခြားကျန်းမာရေးပြသနာတွေ ပိုများလို့ သွေးတိုးရာဂါအတွက် ဆေးပုံမှန်သောက်နေရခြင်းရှိမရှိ ဖြေပြီး Next  ကိုနှိပ်ပေးပါ။


(၇) အချိုဓါတ်
လူတချို့မှာ သွေးချိုဓါတ် တခါတလေ နည်းနည်းတက်ပြီး ပုံမှန်ကိုပြန်ကျသွားတာမျိုးရှိတတ်ပါတယ်။
အမျိုးသမီးတချို့မှာ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ်သကြားဓါတ်များပြီး ကလေးမွေးပြီးနောက်မှာတော့ ပုံမှန်ကိုပြန်ကျသွားတတ်ပါတယ်။ သူတို့မှာ ဆီးချိုဖြစ်ဖို့ အလားအလားပိုများပါတယ်။
အဲလို ကိုယ့်သွေးထဲမှာ ဂလူးကို့စ်သကြားဓါတ်ကိုစစ်ဖူးသူများအတွက် သကြားဓါတ်က တကြိမ်တခါ ပုံမှန်ထက် များဖူးခြင်းရှိမရှိဖြေပြီး Next  ကိုနှိပ်ပေးပါ။


(၈) ဆီးချိုမျိုးရိုးဗီဇ
 ကိုယ့် ရဲ့ ဆွေမျိုး အရင်းအချာတွေမှာ ဆီးချိုရောဂါရှိလျင် ကိုယ့်မှာလည်းအဲလိုဖြစ်စေနိုင်တဲ့ မျိုးရိုးဗီဇပါနေနိုင်ပါတယ်။ ဆီးချိုရှိသူအမျိုးတွေက နည်းနည်းဝေးတဲ့ သူတွေဆိုလျင်တော့ ကိုယ့်မှာပါတဲ့ ဆီးချို ဗီဇကလည်းအားနည်းပါတယ်။ 
ဆွေမျိုးတွေထဲ ဆီးချိုရောဂါသည်လုံးဝမရှိသူ။
အဖိုးအဖွား၊ ဦးလေး အဒေါ်၊ ဝမ်းကွဲမောင်နှမများ ကဲ့သို့ သောအမျိုးတွေထဲမှာ ဆီးချိုရှိသူ
မိဘ မောင်ဘွား အရင်းအချာ၊ မိမိရဲ့ သားသမီး စတဲ့ အရင်းအချာတွေမှာ ဆီးချိုရှိသူ
စသည်ဖြင့် ဆီးချိုမျိုးရိုးကို ဖြေပေးပြီး အဖြေတွေကိုတင်လိုက်ပါ


အဲဒီအခါ တွက်ပြီးသား ရမှတ်နဲ့ အတူ ကိုယ်ဟာဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်ဖို့ အခွင့်လမ်း များလား၊ နည်းလားဆိုတာကိုပြပါတယ်။
တချိန်တည်းမှာပဲ  ကိုယ်လို အနေအထားတဲ့ သူတွေ ဘယ်နှစ်ယောက်မှာ ဘယ်လောက်ဆီးချိုရောဂါ အမျိုးစား ၂ ဖြစ်သွားကြတယ်ဆိုတာပြပါတယ်။
ဘာတွေလုပ်သင့်တယ်ဆို့လည်း အကြံပေးထားပါတယ်။


ဆီးချိုမဖြစ်အောင်ကာကွယ်လို့မရဘူးလား

ဆီးချိုရောဂါ အမျိုးအစား ၂ ရဲ့ ထက်ဝက်လောက်ကိုကာကွယ်လို့ရတယ်လို့ဆိုထားတော့ ဘယ်လို့ကာကွယ်မှာလဲ ဆိုတာမေးစရာပါ။ စောစောက ဖြေခဲ့ရတဲ့ အချက်တွေကိုပြန်ကြည့်လျင် သိနိုင်ပါတယ်။ 
ဆီးချိုဖြစ်စေဖို့ အထောက်အပံ့ပြုတဲ့ အချက်တွေထဲမှာ 
ကိုယ်ပြောင်းလဲလို့မရတဲ့ အချက်တွေကတော့ (၁) အသက် (၂) မျိုးရိုးဗီဇ (၃) သွေးတိုး (၄) အရင်က အချိဓါတ်တက်ဖူးခဲ့ တဲ့ အနေအထား တို့ပါ။
ဒါပေမယ့် (၁) ကိုယ် အလေးချိန် (၂) ဗိုက်ထဲအဆီ (၃) ပုံမှန်ကိုယ်လက်လှုပ်ရှား လုပ်ခြင်း နဲ့  (၄) ကျန်းမာရေးနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ အသီးအနှံ အရွက်တွေကိုစားသုံးခြင်းတို့ ကိုတော့ဘယ်သူမဆိုပြောင်းလဲ လုပ်ဆောင်နိုင်ပါတယ်။
ဒီလိုပြောင်းလုပ်ကြည့်တဲ့ အခါ  ( BMI 25  အောက်ကျအောင်၊ ခါးလုံးပတ် ၉၄ စင်တီမီတာ၊ ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှု အနည်းဆုံး တနေ့နာရီဝက်၊ အသီးအရွက်တွေနေ့တိုင်းစား ) အထက်က အမှတ် ၁၂ ကနေ ၃ ကိုလျော့သွားပါတယ်၊
 ၆ ယောက်မှာ တယောက်  ဆီးချိုရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ ရှိတဲ့ အုပ်စုကနေ လူ ၁၀၀ မှာ တ ယောက်သာဖြစ်တဲ့နှုန်း ကိုကျသွားပါတယ်။


ဒါကြောင့် ဆီးချိုရောဂါမျိုးရိုးရှိနေသည့်တိုင်အောင်  ကိုယ်လက်လှုပ်ရှား ပုံမှန်လုပ်၊ အသီး အရွက် အနှံတွေ နေ့တိုင်းစား၊ ကိုယ် အလေးချိန်နဲ့ ခါးလုံးပတ်ကို ကျန်းမာသူတွေရှိသင့်တဲ့ အတိုင်းအတာထက် မကျော်စေခြင်းအားဖြင့် ဆီးချိုမဖြစ်အောင်ကာကွယ်နိုင် (သို့) အသက်တော်တော်ကြီးမှ ဖြစ်အောင် လုပ်ထားနိုင်ပါတယ်။ ‘
ပြောင်းမရတော့တဲ့ သွေးတိုး နဲ့ သွေးအချိုဓါတ်တက်ခဲ့ ဖူးတဲ့ ရာဇဝင်တွေအတွက် လည်း အငံလျှော့စား သွေးကျဆေးမှန်မှန်သောက် ၊ အချိုလျှော့စားခြင်းဖြင့် အထိုက်အလျှောက် အကျိုးရှိစေပါတယ်။
ကျန်းမာရေးနဲ့ညီညွတ်တဲ့ ပုံစံ နေထိုင်စားသောက်ခြင်ဖြင်းဆီးချိုမဖြစ်အောင်ကာကွယ်ကြပါစို့။ 
Dr. Aung 
13/11/2019

Tuesday, 5 November 2019

တဆင့်ခံ ဆေးလိပ်ငွေ့ နဲ့ ကျန်းမာရေးပြသနာများ

တဆင့်ခံ ဆေးလိပ်ငွေ့ နဲ့ ကျန်းမာရေးပြသနာများ

ကျနော်ဆေးလိပ်ပြတ်သွားတာ ၂ နှစ်ရှိပါပြီ၊ အရင်က တရက် ကို တဗူးကုန်ပါတယ်။ 
တယ်ဟုတ်ပါလား၊ ဘယ်လိုဖြတ်လိုက်တာလဲဗျ။ 
ကျနော့ အမျိုးသမီးကိုယ်ဝန်ရတော့ ကျနော်ဆေးလိပ်သောက်နေရင် မိန်းမကိုသာမက ကလေးကိုပါ ကျန်းမာရေးထိခိုက်တယ်ဆိုလို့  ကျနော့ရင်သွေးကလေးကို လူမဖြစ်ခင်ကတည်းက ကျနော့ဆေးလိပ်ငွေ့နဲ့ ဒုက္ခပေးနေမိမှာစိုးလို့ဖြတ်လိုက်တာပါ။
စိတ်ပါလက်ပါဖြတ်ချင်တာဆိုတော့ မခက်ပါဘူး ။ ဖြတ်ကာစ ၂ လလောက်ပဲ နေရနည်းနည်းခက်ပါတယ်။  
ဒါကတော့ တနေ့က တွေ့ခဲ့တဲ့လူနာတယောက်ပြောပြတာပါ။ 




Second-hand smoke နဲ့ passive smoker or involuntary smoker များရဲ့ကျန်းမာရေးပြသနာများ


Second-hand smoke (တဆင့်ခံ ဆေးလိပ်ငွေ့) SHS ဆိုတာ

နှစ်မျိုးရှိပါတယ်။
၁။ မိမိကိုယ်တိုင်ဆေးလိပ် မသောက်ပါပဲနှင့် မိမိထံရောက်လာသော သူတပါးသောက်သော ဆေးလိပ်၊ စီးကရက်၊ ဆေးပြင်းလိပ်၊ ဆေးတံစသည်တို့မှ ဆေးရွက်ကြီးကို မီးလောင်ပြီးထွက်လာသော အခိုးအငွေ့၊ (Mainstream smoke: )
၂။ ဆေးလိပ်သောက်သောသူက ရှူထုတ်လိုက်သောလေထဲတွင်ပါသောဆေးရွက်ကြီး မီးခိုးငွေ့ပါသောလေ၊ ကို တဆင့်ခံ ဆေးလိပ်ငွေ့ လို့ခေါ်ပြီး အဲလိုရှူရှိုက်မိတာကို တဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကိုရှူမိခြင်း (Sidestream smoke) တို့ကို Second-hand smoke  လို့ခေါ်ပါတယ်။




  • အဆိုပါ ဆေးလိပ်အငွေ့တွင် ပါဝင်သောဓါတုပစ္စည်းပေါင်း ၇၀၀၀ ကျော်တွင် လူကိုအန္တရာယ်ပေးနိုင်သောဓါတ် ရာကျော်ပါဝင်ပြီး အနည်းဆုံးအမျိုး ၇၀ က တော့ ကင်ဆာရောဂါအမျိုးမျိုးကိုဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်။
  • ဤအဆိပ်ငွေ့ပါ ဆေးလိပ်ခိုးများကိုရှူရှိုက်မိရာတွင် မည်မျှပင်  အချိန်တိုပါစေ၊ ပမာဏနည်းပါစေ ဘေးအန္တရာယ်ရှိပါတယ်။ 
  • ဆေးလိပ်မသောက်သော်လည်း တဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကိုရှူမိသူတွေဟာ ဆေးလိပ်ကိုကိုယ်တိုင်သောက်သူလိုပဲကျန်းမာရေးကိုထိခိုက်ခံရပါတယ်။ အဲလိုအငွေ့တွေကို ရှူနေရသူတွေကိုတော့  passive smoker or involuntary smoker လို့ခေါ်ကြပါတယ်။ 
  • ကမ္ဘာမှာ တဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကိုရှူရှိုက်ရလို့ ကျန်မာရေးထိခိုက်ပြီး အရွယ်မတိုင်မိသေဆုံးသူ နှစ်စဉ် ခြောက်သိန်းလောက်ရှိပြီး ထက်ဝက်ကျော်က အမျိုးသမီးတွေပါ။
  • နိုင်ငံအများစုမှာ အသက်  ၁၃ နှစ်ကနေ ၁၅ နှစ်အကြေား ကလေးတွေရဲ့ သုံးပုံတပုံကျော်ဟာ သူတို့ရဲ့နေအိမ်တွေမှာ တဆင့်ခံ ဆေးလိပ်ငွေ့တွေကို ရှူနေကြရတယ်လို့ WHO  ကဆိုပါတယ်။


ဆေးလိပ်ငွေ့ကြောင့်ဖြစ်စေတဲ့ ကင်ဆာရောဂါများ

  • ဆေးလိပ်ငွေ့ကြောင့်ဖြစ်စေတဲ့ ကင်ဆာရောဂါတွေကိုတော့ ဆေးလိပ်သောက်သူသာမက တဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကိုရှူုရသူတွေပါရနိုင်ပါတယ်။
  • အဖြစ်အများဆုံးကတော့ အဆုတ်ကင်ဆာ ပါ။ ဆေးလိပ်ငွေ့ကြောင့်ဖြစ်တဲ့တခြားကင်ဆာတွေကတော့
  • အသံအိုး၊ လည်ချောင်း၊ နှာခေါင်းဘေးအရိုးခေါင်းပွအတွင်းမြှေး၊ ဦးနှောက်၊ ဆီးအိမ်၊ မစင်အိမ်၊ အစာအိမ်၊ ရင်သား  ကင်ဆာများ ။
  • ကလေးတွေမှာ သငံရည်ကျိတ် ကင်ဆာ၊ သွေးကင်ဆာ၊ အသည်းကင်ဆာနဲ့ဦးနှောက်ကင်ဆာ။

တဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကိုရှူရသူတွေရနိုင်တဲ့တခြားကျန်းမာရေးပြသနာများ

တဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကိုရှူရသူတွေရနိုင်တဲ့တခြားကျန်းမာရေးပြသနာတွေထဲကအဆိုးဆုံးကတော့
  • နှလုံးနဲ့ သွေးကြောတွေကိုထိခိုက်ပြီးရလာတဲ့ နှလုံးသွေးကြောကျဉ်း/ ပိတ်ရောဂါနဲ့ လေဖြတ်ခြင်းတို့ပါ။ နောက်ပိုင်းတွေ့ရှိချက်တွေအရ စိတ်ကျရောဂါနဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ စိတ်ခံစားမှုပိုင်းဆိုင်ရာရောဂါတွေကိုပ်ဖြစ်စေနိုင်တယ်ဆိုပါတယ်။
  • ကိုယ်ဝန်ဆောင်တွေအဲလို တဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကိုရှူရပါက ဝမ်းထဲကသန္ဓေသားကိုပါ ကျန်းမာရေးထိခိုက်ပါတယ်။
  • ကလေးငယ်တွေ တဆင့်ခံဆေးလိပ်ငွေ့ကိုရှူရပါက လူကြီးများထက် ပိုပြီး ထိခိုက်ခံရပါတယ်။

ကလေးငယ်တွေအတွက် လတ်တလောရတဲ့ ပြသနာတွေကတော့
  • အသက်ရှူလမ်းကြောင်းယောင်ခြင်း ၊ ပိုးဝင်ခြင်း
  • အဆုတ် များ အားနည်းခြင်း
  • ပန်းနာရင်ကြပ်ဖြစ်စေခြင်း၊ မကြာခဏ ရင်ကြပ်ခြင်း
  • တနှစ်အောက်ကလေးများအိပ်နေစဉ် ရုတ်တရက် သေဆုံးခြင်း sudden and unexpected death in infancy (SUDI)
  • နား၊ နှာခေါင်း၊ လည်ချောင်းရောဂါများရခြင်း။
သူတို့တတွေကြီးလာတဲ့အခါ ငယ်စဉ်ကရှူမိတဲ့ ဆေးလိပ်ငွေ့ကြောင့်ကင်ဆာမျိုးစုံဖြစ်ဖို့ ဘေးပိုများပါတယ်။

ဆေးလိပ်မသောက်ဘဲ အဲလို တဆင့်ခံဆေးလိပ်ခိုးတွေကိုရှူမိနိုင်တဲ့နေရာများ

အလုပ်ခွင်
  • အလုပ်ထဲမှာ ဆေးလိပ်သောက်သူနဲ့ မသောက်သူကို နေရာခွဲထားပေးတာ၊ သန့်စင်စက်တပ်ထားတာ၊ စတာတွေလုပ်ပေမယ့် ဆေးလိပ်သောက်သူတွေနဲ့ အဆောက်အဦတခုထဲမှာ အတူရှိနေသေး၍ ဆေးလိပ်မသောက်သူတွေမှာ တဆင့်ခံဆေးလိပ်ခိုးတွေကြောင့်ရတဲ့ အန္တရာယ်က မလွတ်နိုင်ပါ။ 
  • ဆေးလိပ်ကင်းစင်တဲ့ လုပ်ငန်းခွင် မျိုးဖန်တီးပေးခြင်း။
  •  အလုပ်တွင် ဆေးလိပ်မသောက်သူ ကို တချို့အခွင့်အရေးတွေပိုပေးပေး ဆေးလိပ်သောက်သူတွေကို ဆေးလိပ်ဖြတ်ချင်လာအောင် ဆွဲဆောင်ခြင်းတို့နဲ့ သာ ဆေးလိပ်မသောက်သူတွေကို လုပ်ငန်းခွင်ထဲက တဆင့်ခံဆေးလိပ်ခိုးတွေ အန္တရာယ်က ကာကွယ်ပေးနိုင်မှာပါ။

အများပြည်သူအသုံးပြုရာနေရာများ
အများပြည်သူသုံး ဈေး၊ ပန်းခြံ၊ ရုံး၊ ကျောင်း၊ စားသောက်ဆိုင်၊ ဘတ်စ်ကား၊ ရထား၊ သင်္ဘော စသည့်နေရာတွေမှာ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားဖို့ ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေက တိုက်တွန်းကြပြီး တိုးတက်တဲ့ နိုင်ငံအတော်များများမှာ ကျင့်သုံးနေပြီလည်းဖြစ်ပါတယ်။

နေအိမ်
  • မိမိနေအိမ်မှာ ဆေးလိပ်ငွေ့ကင်းစင်ရေး ဆောင်ရွက်ခြင်းက ကလေးငယ်တွေနဲ့ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေအပါဝင် မိသားစုဝင်အားလုံးရဲ့ ကျန်းမာရေးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တာပဲဖြစ်ပါတယ်။
  • အခန်းတွဲတိုက်တွေမှာတော့ အဲယားကွန်းလေပိုက်တွေကဖြစ်စေ လျှောက်လမ်း၊ လှေကား ၊ တံခါးကြား၊ နံရံနဲ့ ကြမ်းကြားတွေ ကနေလည်း ဆေးလိပ်ငွေ့ဝင်လာနိုင်တာဖြစ်လို့ တခြားဆေးလိပ်မသောက်သူတွေရဲ့ အခန်းတွေကိုရောက်ရှိဒုက္ခပေးပါတယ်။

ကား
အဲယားကွန်းဖွင့်ထားသည်ဖြစ်စေ မှန်ပြူတင်းတွေဖွင့်ထားသည်ဖြစ်စေ ဆေးလိပ်သောက်သူနဲ့ ကားတစီးထဲမှာ အတူရှိသူအားလုံး အနည်းနဲ့အများ တဆင့်ခံဆေးလိပ်ခိုးကပေးတဲ့ ကျန်းမာရေး ဘေးအန္တရာယ်တွေကို ခံစားရပါတယ်။ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်တွေမှာ ပိုခံစားရပါတယ်။

ကာကွယ်နည်းများ

  • အများပြည်သူသုံးတဲ့နေရာများမှာ ဆေးလိပ်သောက်သုံးခြင်းကို ဥပဒေနဲ့ ပိတ်ပင်တားဆီးခြင်း ။
  • ဆေးလိပ်သောက်သူများအတွက် သီးသန့်နေရာပေးဖို့လိုနိုင်ပါတယ်။
  • ပြည်သူလူထုကို ဆေးလိပ်အန္တရာယ် ပညာပေးခြင်းနဲ့ ဆေးလိပ်ဖြတ်လိုသူတွေကိုကူညီဖို့ ဆေးခန်းများ အသင်းအဖွဲ့များ ဖွဲ့ပေးခြင်း၊
  • ကျောင်းသားလူငယ်များကို ဆေးလိပ်အန္တရာယ် ပညာပေးခြင်းနဲ့ မိဘများကိုပါ ပါဝင်စေခြင်း
  • ဆေးလိပ်ကင်းစင် လုပ်ငန်းခွင် များသတ်မှတ်ခြင်း။
  • ဆေးလိပ်ရောင်းချမှုကို ကန့်သတ်ခြင်း ။
  •  ဆေးလိပ်သောက်သူများ ဆေးလိပ်မဖြတ်နိုင်သေးပါက မိမိတို့နေအိမ်၊ ကား အတွင်းမှာ အခြားသူများ အထူးသဖြင့် ကလေးငယ်များနဲ့ ကိုယ်ဝန်ဆောင်များ အနီးမှာ ဆေးလိပ်မသောက်ရန် ပညာပေးခြင်း ။
  • ဘာဥပဒေတွေဘယ်လောက်ထုတ်ထုတ် လူထုရဲ့ ကိုယ်ပိုင်အသိစိတ်ထဲမှာ  ဆေးလိပ်ငွေ့ရဲ့အန္တရာယ်ကို နားလည်သဘောပေါက်ပြီးရှောင်ကျဉ်စေတဲ့ နည်းလောက် ကောင်းတာမရှိပါ။

Dr Aung
05/11/2019

ကိုးကား